درباره شهر نقده

تاریخچه شهرستان نقده :
شهر نقده مرکز شهرستان نقده در استان آذربایجان غربی با پهنه ای حدود ۱۰ کیلومتر مربع در جنوب استان در ۳۶ درجه و ۵۷ دقیقه عرض شمالی و ۴۵ درجه و ۲۲ دقیقه طول خاوری نسبت به نیمروز گرینویچ قرار دارد .

تا قبل از شهرستان شدن روستای نقده- منطقه با نام همان دشت یعنی « سلدوز » شناخته میشد که در سال ۱۳۴۵به منطقه ی سولدوز به مرکزیت شهرستان نقده تغییر نام یافت که شهرستان خانا (پیرانشهرکنونی) هم جزو توابع آن بود. براساس کاوشهای باستان شناسی شکل گیری آن را حدود ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد تخمین می زنند تپه حسنلو نیز با قدمت ۶۰۰۰ ساله که بعنوان یکی از رئوس مثلث فرهنگی استان مطرح است در ۹ کیلو متری شمال شرقی شهر نقده و ۱۲ کیلو متری جنوب غربی دریاچه ارومیه نمایانگر ارزش باستانی منطقه می باشد . شهرستان نقده از شمال به شهرستان ارومیه ، از غرب به اشنویه ، از شرق به مهاباد و از جنوب به پیرانشهر محدود می شود . آثار باستانی زیادی در تپه و روستای حسنلو در چند کیلومتری غرب نقده پیدا شده است . گورهای سنگی ، سفالهای بسیار مانند قوری و ظروف با نقوش بسیار زیبا و مهمترین آنها جام زرین حسنلو متعلق به ۷۰۰ سال پیش از میلاد از آن جمله اند .جام زرین حسنلو با نقوش بی نظیر و با ۹۵۰ گرم وزن در سال ۱۳۳۷توسط باستانشناس آمریکایی به نام “دایسون” از این تپه کشف شده و مربوط به دوره چهارم سکونت ادوار دهگانه در این تپه است که دارای شهرت بین المللی است ضمنا“ در ادوار تاریخی منطقه سولدوز محل زندگی اقوام ماننا ،گلیزان ، ایلات ترک قرار گرفته و در سال ۱۲۴۵ ه . ق ایل رشید قارا پاپاق در آن ساکن شده اند. این ناحیه در گذر تاریخ خود ، مورد استفاده و سکونت آشوری ها ، ماناها و ترکان قاراپاپاق ومهاجر بوده است . در زمان پادشاهی فتحلی شاه قاجار ، ایل قره پاپاق از قفقاز به این سرزمین مهاجرت کرده و در آن به دامداری و کشاورزی پرداخته اند.

[[ لازم به ذکر است طبق اسناد موجود که صاحب منصبان قاجار به والیان منطقه ارسال داشته اند نوع نگارش کلمه ی سولدوز بصورت” سلدوز” بوده است که امروزه بصورت ” سولدوز ” هم نوشته میشود. لازم به ذکر است که هر دو نگارش با تلفظ (او) sulduz صحیح میباشد ولی با توجه اسم خاص بودن کلمه ی “سولدوز” صحیح تر است!]] .(ادامه خواهد داشت)

منابع:

سایت فرمانداری شهرستان نقده

کتاب دژ حسنلو به کوشش رابرت اچ.دایسون و مری .ام.ویت ترجمه ی جناب آقای علی صدرایی و

صمد علیون

شرحی در باره شهر نقده
شرحی در باره شهر نقده شهر نقده مرکز اداری شهرستان نقده است، این شهر از لحاظ سیاسی، نظامی، اقتصادی و اداری در قلمرو آذربایجان‌غربی در میهن عزیزمان ایران از شهرهای مهم محسوب می‌شود که در حال حاضر ۱۱۹ هزار نفر در آن زندگی می‌کنند. در وسط این شهر یک تپه نسبتاً بلندی وجود دارد که در گذشته دژی باستانی در آن وجود داشته و مرکز حکومتی بوده است شایان ذکر است، از سال ۱۳۲۰ شمسی به بعد در اطراف و بالای این تپه خانه‌های مسکونی زیادی ساخته شده بود که پس از پیروزی انقلاب اسلامی به دستور دکتر جمشید حق‌گو استاندار آذربایجان‌غربی و کمک های مالی استاندارای این خانه‌ها به وسیله شهرداری خریداری ، تخریب گردیده و بر آن پارکی زیبا احداث شده است . آبادی و توسعه این شهر مرهون فداکاری‌ها و زحمات ایل قاراپاپاق بوده است. و این ایل در طول تاریخ همیشه از تمامیت ارضی و استقلال ایران دفاع کرده و بهترین فرزندان خود را در این راه تقدیم کاروان شهیدان وطن کرده است. وجه تسمیه نقده و سولدوز در باره نام نقده اقوال چندی وجود دارد که بدین قرارند: ۱ـ نام نقده در اسناد دوره قاجاریه از جمله سند واگذاری منطقه سولدوز به ایل قاراپاپاق توسط فتحعلی شاه قاجار و عباس‌میرزا نایب‌السلطنه او «نقدای» ذکر شده است که این لفظ ترکی بوده و به معنی ملیله‌دوزی، نقش‌دوزی و زیباکاری بر روی پرده‌ها می‌باشد. ۲ـ بنا به نوشته شادروان یوسف قهرمان‌پور دانشمند ، شاعر و نویسنده معروف ایل قاراپاپاق، نقده یک لغت مغولی بوده و از نوکده ـ نوغادای‌ ـ نوغادی‌ ـ ناغادی مأخوذ است، نوغا نام یک نفر مغولی و از سرداران هلاکوخان بوده است. ۳ـ نقده همان نقیده یعنی روستای نقی می‌باشد. در وجه تسمیه ولایت تاریخی سولدوز گفته می‌شود که: ۱‌ـ سولدوز واژه ترکی است که از یک لفظ مرکب از (سولو ـ دوز) تشکیل یافته و به معنای دشت پرآب می‌باشد، در اثبات این ادعا دلیل می‌آورند که چون این منطقه یک دشت هموار و پرآب بوده، دارای چندین تالاب، برکه و دریاچه بزرگ و کوچک می‌باشد لذا بدین مناسبت (سولدوز) یعنی دشت پرآب نام گرفته است. ۲ـ (سو به معنای آب و دوز به معنای دشت) است، آب در اوستا به عنوان عنصری مقدس و ایزدی شمرده شده است، وجود دریاچه ارومیه و تالاب حسنلو در داخل محدوده این ولایت تاریخی می‌تواند از دلایل قابل قبولی برای ریشه کلمه سولدوز باشد. ۳ـ در بعضی از کتب تاریخی گفته شده در سال ۸۰۰ هجری قمری امیر تیمور گورکانی هفت ایل ترک زبان را که یکی از آنان ایل سولدوز بوده به نواحی همدان و آذربایجان کوچانده و سولدوز، نام یکی از ایلات ترک زبان مذکور، به شمار می‌رود که در مهاجرت به آذربایجان به منطقه آمده سالیان طولانی در اینجا سکونت داشته‌اند و اکنون این ایل در ناحیه طرابوزان ترکیه ساکن هستند و به روایتی نام سولدوز از نام این ایل اخذ شده است. ۴ـ سولدوز همان کلمه (سلدوس) از کلمات و الفاظ ارمنی است که درآن زبان ریشه دارد. ۵ـ سلدوز، سلدوس، یک کلمه ترکی و مغولی است در شرح این کلمه آمده که: مغولان در زمان یورش به آذربایجان به این منطقه آمده ،این ولایت را مسطح و هموار، دارای مرتع و چمنزار خوبی به مال، مواشی، و حشم خود یافته از خان و رئیس ایل خود به نام (سولدوز نویان) خواستند که نامی به این منطقه بگذارند و او هم نام خود را به این ولایت گذاشت و آن را سلدوز نامید. چندین روایت و باورهای دیگر درباره نام سولدوز آمده که تعریف اولی از همه قابل قبول‌تر می‌باشد، سابقه نامگذاری منطقه به نام سولدوز تقریباً به هشتصد سال قبل می‌رسد. کوههای منطقه کوههای با صفای این ناحیه عبارتند از: سلطان‌یعقوب، مهدی‌خان داغی، باباحسن‌داغی، فرنگی‌داغی، علی‌پنجه‌سی، خان‌طاووس، قاراداغ، ساری‌داش، کمرقایا، قیزدیرما دره‌سی، یئددی‌ائللرداغی، بهراملی داغی و قیزلار بالاخاناسی، رودخانه‌های دشت سولدوز در شهرستان نقده چهار رودخانه مهم جاری است که عبارتند از: رود گادارچای، گرگول‌چای، محمدشاه‌چای، و بالیقچی‌چای، که مهمترین جریان آبی آنها همان گادار چای است که در حوزه آبریز دریاچه ارومیه واقع شده است. رودخانه گادارچای از شعبات متعددی تشکیل یافته و نقش مهم و حیاتی در مشروب ساختن اراضی زراعتی و زندگی مردم این سامان دارد، سرشاخه‌های این رودخانه از ارتفاعات مرز‌های ایران، عراق و ترکیه و کوههای اشنویه سرچشمه می‌گیرد و پس از طی مسافتی و عبور از داخل شهرهای اشنویه ،نقده و محمدیار در ناحیه‌ای از روستای ممی‌یند به دریاچه ارومیه می‌ریزد. رودخانه گادار در همه زمان‌ها با آبگیرهای سنتی، دشت حاصلخیز منطقه سولدوز را آبیاری نموده و موجب پدید آمدن انواع باغات وسیع میوه و درختان جنگلی و منابع طبیعی گردیده و بدین ترتیب جلوه‌ها و مناظر بسیار زیبایی به طول دهها کیلومتر در مسیر و کناره‌های این رودخانه فراهم شده است. آثار باستانی شهرستان نقده از مهمترین آثار تاریخی و اماکن باستانی که در استان آذربایجان غربی مورد کاووش باستان‌شناسان ایرانی و آمریکائی قرار گرفته تپه حسنلو است که در ۸ کیلومتری شهر نقده و ده کیلومتری دریاچه ارومیه واقع شده این تپه در ایران و جهان از شهرت و اعتبار به سزایی برخوردار است، به گفته باستان شناسان قدمت اشیاء مکشوفه از این تپه به بیش از چهار هزار سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد که در نتیجه کاوش‌های باستان شناسان متخصص ایرانی و آمریکایی که در سال ۱۳۳۷ شمسی تا سال ۱۳۵۴ از تپه حسنلو به عمل آوردند آثار ویرانه‌ی یک تمدن باستانی با اشیاء عتیقه خیلی قدیمی و بی‌نظیر از آنجا کشف شد که اکنون در موزه های معتبر ایران و جهان نگهداری می‌شوند، در اینجا به چند فقره از آنها اشاره می‌گردد: ۱‌ـ جام زرین حسنلو ۲ـ مجسمه شیری نشسته از نقره ۳ ـ ساغر نقره‌ای نقش‌دار (که هر سه در موزه ایران باستان تهران) نگهداری می‌شود ۴ـ مجسمه شیری نشسته از نقره موجود در (موزه لوور پاریس) ۵ـ شمشیر و تیر و کمان‌هایی از مفرغ در موزه‌های ایران و جهان ۶ـ اشیاء‌از طلا ،نقره و ظروف متنابهی از سفالین و صدها اشیاء‌ دیگر،به روایت دانشمندان باستان شناسی از جمله مستر دایسون آمریکایی و مسیو کریشمن فرانسوی، تپه حسنلو دو هزار سال قبل از میلاد مسیح متعلق به قوم «ماننا» یا «مانای» بوده و در رابطه با احوالات آنها می توان گفت منایی ها با دولت‌های آشور و اورارتو در رابطه بوده‌اند و هر چندگاهی جنگ‌هایی هم در بین آنها روی می‌داده که نهایتاً در ۷۵۰ سال قبل از میلاد مسیح در نتیجه جنگ بین آشوری‌ها و مانناها، نیروهای جنگی آشور بر آنان فائق آمده و ماننا ها را شکست داده، شهر ها و دهات آنان را آتش می‌زنند و این شکست باعث پراکندگی و از بین رفتن تمدن مانناها می‌شود، قوم ماننا دارای زبان التصاقی بوده‌اند که زبان‌ ترکی از رشته های آن محسوب می‌گردد. در شهرستان نقده به غیر از تپه حسنلو بیش از ۵۰ تپه و آثار باستانی دیگری وجود دارد که هنوز در آنها کاوش‌های علمی و عملی صورت نگرفته، از لحاظ تاریخی و باستانی می‌توان گفت که: خاک ولایت سولدوز به منزله طلاست. تالاب‌های دشت سولدوز، مرغان و پرندگان آن: تالاب‌های بزرگ و کوچکی در این شهرستان وجود دارد که مهمترین آنها تالاب حسنلو است. همچنین تالاب مهم جدیدی به همت حمید شکری فرماندار اسبق با ایجاد سد خاکی بین آب شور دریاچه ارومیه و تالاب حسنلو به وجود آمده و سبب شده تا آب شیرین زه‌کشی‌های سد حسنلو به این محل جاری شود که در نتیجه منطقه وسیعی را به صورت یک تالاب تشکیل داده و به دریاچه زیبایی از آب شیرین و جنگلی سرسبز از درختان خودرو مبدل گشته که مکان امنی برای زیست جانوران و انواع پرندگان شکاری و تخمگذاری آنها شده است ، این تالاب چشم‌انداز زیبایی از شکار و طبیعت را به وجود آورده که به نام (سولدوز گؤلو) نامیده می‌شود، از دیگر تالاب‌ها و شکارگاه‌های شهرستان نقده می‌توان از: تالاب یادگارلی، ممی‌یند، خدر حاجی، گیرداقیط ، سیران گؤلو، داش دورگه، طالقان گؤلو، تالاب جهود‌ لر و قوشلارباغی (بهشت پرندگان) را نام برد که زیبائی طبیعت شهرستان نقده را به تماشا می‌گذارند. ـ از میان تالاب‌های یاد شده تالاب حسنلو، خدرحاجی و نی‌زار گیرداقیط بین‌المللی بوده و از سوی سازمان یونسکو ثبت جهانی شده است.از انواع مرغان و پرندگانی که در این تالاب‌ها و کناره های آنها زندگی می‌کنند عبارتند از: قو، یاشیل‌باش سونا، قاشقاتویوق، آنقوت، باغری‌قارا، گوله‌ین، سونابورا، ارسین‌بوغاز، قاز، اردک، تای‌توخلو، و دورنا را نام برد. محصولات و میوه‌جات شهرستان نقده: محصولات کشاورزی دشت سولدوز متنوع می‌باشد از آن جمله میوه‌جات باغات منطقه عبارت است از: سیب، گیلاس، آلبالو، گلابی، زردآلو، انواع انگور و حبوبات آن چون گندم، جو، نخود، ذرت، آفتابگردان است که به طور آبی و دیمی تولید می‌شود و مقدار متنابهی از آنها به سایر شهرستان‌های کشور صادر می‌گردد، سیب و انگور این منطقه در شمالغرب کشور از شهرت بسزایی برخوردار است، شهرستان نقده از نظر تولید گندم در استان آذربایجان‌غربی در ردیف اول قرار داشته و در سال (۱۳۸۱ هجری شمسی) از نظر میزان تولید چغندر قند در هر هکتار زمین در قاره آسیا رتبه اول را حائز گردیده است، نیکیتین کنسول دولت روسیه تزاری در ارومیه که ۹۰ سال پیش به سولدوز آمده است در کتاب معروف خود (ایرانی‌که من شناختم) می‌نویسد در سولدوز آنقدر محصول کشاورزی به دست می‌آید که ضرب‌المثل شده: «محصولات یکساله کشاورزی ولایت سولدوز می‌تواند دریاچه ارومیه را پرکند.».
مختصری در باره شهرستان نقده
تاریخچه شهرستان نقده :
شهر نقده مرکز شهرستان نقده در استان آذربایجان غربی با پهنه ای حدود ۱۰ کیلومتر مربع در جنوب استان در ۳۶ درجه و ۵۷ دقیقه عرض شمالی و ۴۵ درجه و ۲۲ دقیقه طول خاوری نسبت به نیمروز گرینویچ قرار دارد . نام شهر نقده در گذشته « سلدوز » بوده است که به معنی سرزمینی که آب همه آن را فرا می گیرد و یا راست با نمک است ، آمده است زیرا در سمت راست دریاچه شور ارومیه است . در دشت نقده ، روستایی به نام نقده وجود داشته که می تواند از دو ریشه باشد نخست از واژه باستانی نقده و دیگری با تلفظ نقیده به معنای « آبادی نقی » آمده است شهرستان نقده از شمال به شهرستان ارومیه ، از غرب به اشنویه ، از شرق به مهاباد و از جنوب به پیرانشهر محدود می شود . آثار باستانی زیادی در تپه و روستای حسنلو در چند کیلومتری غرب نقده پیدا شده است . گورهای سنگی ، سفالهای بسیار مانند قوری و ظروف با نقوش بسیار زیبا و مهمترین آنها جام زرین حسنلو متعلق به ۷۰۰ سال پیش از میلاد از آن جمله اند . این ناحیه در گذر تاریخ خود ، مورد استفاده و سکونت آشوری ها ، کردها ، ماناها و ترکان بوده است . در زمان پادشاهی فتحلی شاه قاجار ، ایل قره پاپاق از قفقاز به این سرزمین مهاجرت کرده و در آن به دامداری و کشاورزی پرداخته اند .
سولدوز یا نقده در ۲۳ دقیقه و ۴۵ درجه طول شرقی و ۵۷ دقیقه ۳۶ درجه عرض شمالی در جنوب غربی اذربایجان غربی قرار گرفته است . وسعت این شهرستان حدود ۲۰۰۰ کیلومتر مربع بوده ، از شمال به شهرستان ارومیه ، از شرق به دریاچه ارومیه و شهرستان های مهاباد و میاندوآب ، از جنوب به شهرستان پیرانشهر و از غرب به مرز ایران و عراق محدود است .
شهر نقده مرکز این شهر با وسعتی در حدود ۶/۴ کیلومتر مربع در ۱۲۰ کیلومتری ارومیه واقع شده است . ارتفاعش از سطح دریا ۱۳۳۰ متر می باشد .
سولدوز منطقه ای تقریباً کوهستانی است ، با این حال ارتفاع کوههای آن چندان زیاد نیست .
کوه های شهرستان سولدوز عبارتند از :
سولطان یاغیب ، فیرنگی داغ به ارتفاع ۸۰۰ متر در جنوب و نیز مهدی خان که نام خود را از نام یکی از روسای ایل قاراپاپاق و از پسران نقی خان ائلخان بورچالی گرفته است .
کوه های : بابا حسن داغی با ارتفاع ۲۰۰۰ متر ، ” ساری داش ” در شرق منطقه ، ” مه ی یه ندداغلاری ” در شرق منطقه کهحاوی ذخایر سنگ آهن و مرمر است ، کوه های ” لاواشلی یا لواشلو ” با معادن سنگ های رسوبی در شمالغرب و ” خان تووز ” در شمال سولدوز در نزدیکی دریاچه ارومیه ، از کوره های دیگر سولدوز است .

دشت سولدوز
رود های شهرستان نقده عبارتند از :
” گادار چایی ” تنها رود دائمی سولدوز است . این رود نقش مهمی در آبیاری زمین های اطراف خود دارد . ” گادار ” در زبان ترکی به معنی پرخیز و برکت است و برخی هم معتقدند : آن کلمه در اصل ” گئدور ” به معنی جاری و روان بوده است.
این رود که از کوه های اوشنویه سرچشمه میگیرد ، منطقه آبگیری آن ۱۹۰ کیلومتر است و طول آن تقریباً به ۱۰۰ کیلومتر می رسد .

رودخانه گدار
گلوان چایی ( بالیخچی چای ) ، گرگول چای ، مهمه دشاه چایی که از کوه های جنوب شرقی سرچشمه می گیرند و به گادار چایی می ریزند و فصلی می باشند از رودهای دیگر منطقه سولدوز به حساب می آیند .
از چشمه های سولدوز : چشمه روستای ” شیخ معروف ” در ضلع جنوب که چشمه ایست معدنی وموثر برای درمان برخی بیماری های پوستی ، ” یئدی گوز ” در نزدیکی روستای گوز ایران در ۲ کیلومتری جنوب شرقی نقده و در دامنه کوه های سولطان یاغیب قرار گرفته و از تفرجگاه های منطقه بشمار می آید ، قابل ذکر می باشند .
آب و هوای این شهرستان به علت مجاورت با دریاچه ارومیه معتدل و مرطوب است .
می توان گفت : سیمای عمومی نقده ، پس از دوران سوم زمین شناسی شکل گرفته است و بنا به شواهد طبیعی و کشف فسیل های جانوری و گیاهی در دامنه کوه های ” لاواشلی یا لواشلو” ( جنوب غربی نقده ) این منطقه در ۵۰۰ میلیون سال قبل در زیر آب قرار داشته است .
از طرفی وجود تپه ” حاجی فیروز ” در هشت کیلومتری شمال شرقی نقده حاکی از زیست و اسکان انسانها و اقوام دوران ابتدائی و شروع عصر سنگی در منطقه می باشد و تپه مذکور یکی از قدیمی ترین تپه های باستانی نه تنها آذربایجان بلکه ایران و جهان محسوب می شود . با این حال مهمترین مشخصه تاریخ باستان منطقه نقده ، تپه حسنلو و بیش از ۵۵ تپه باستانی بزرگ و کوچک دیگر است که در پهنه جلگه نقده جای گرفته اند .

تپه حسنلو
تپه حسنلو بدنبال حفاری های علمی صورت گرفته نشان می دهد که دارای ده دوره متمایز اسکان بوده است . دوره دهم آن ۹۰۰۰ سال قدمت دارد.

جام زرین حسنلو
شهر نقده در سال ۱۳۸۰ از ۶۷۷۷۴ نفر و در سال ۱۳۸۴ از ۶۹۹۲۳ نفر جمعیت برخوردار بود .
( بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان های کشور بر اساس محدوده سال ۱۳۸۰ ، سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور ، مرکز آمار ایران ص . ۴۱ )
برای اطلاعات بیشتر به سایت زیر مراجعه فرمایید:
www.azarnews.com

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

مطلب خاصی فکرتان را مشغول کرده است ؟
آن را با ما در میان بگذارید !

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Enter the text from the image below