اوزان شعر رسمی

اوزان شعر رسمی خود بر دو گونه است:

الف) اوزانی که مبتنی بر نظم وتساوی هجاها در هر مصراع شعر است و همه ی اشعار فارسی جز معدودی مستزاد و بحر تحویل تا زمان نیما یوشیج در این اوزان سروده شده است.

ب) اوزانی که در آنها نظم میان هجاهای هر مصراع رعایت می شود اما طول مصراع ها یکسان نیست و بر سه نوع است:

۱) وزن در قالب مستزاد– مستزاد، شعری است ( از نوع غزل،مثنوی رباعی و گاه مسمط ) که در پایان هر مصراع آن مصراع کوتاهی می آید. این مصراع های کوتاه با هم هم وزن هستند.

هر لحظه به شکلی بت عیار بر آمد دل برد و نهان شد

مستفعلن مستفعلن مستفعلن فع لن مستفعل فع لن

هر دم به لباسی دگر آن یار بر آمد گه پیر و جوان شد….

۲) بحر طویل: شعری است که هر مصراع آن از تکرار تعدادی نامعین ارکان عروضی فعلاتن و مفاعیلن ساخته می شود. در بحرطویل نیز اشعار اندکی سروده شده است.بعضی بحر طویل را عامیانه می دانند اما زبان اشعار بحر طویل عامیانه و محاوره ای نیست.اینک یک مصراع از بحر طویلی که بر وزن فعلاتن است:

صنمی لاله عذاری، به روش باد بهاری، به نگاه آهوی چینی و به قد سرو خرامان و به رخ چون مه تابان و ، دهن غنچه ی خندان و ، دهن غنچه ی خندان و ، لبش لعل بد خشان و ، زنخدان چو نمکدان….که ازو وام کند و مهر قمرنور ضیا را….

۳) وزن نیمایی: چون وزن عروضی مبتنی بر تساوی نظم هجاهای هر مصراع شعر ، با مفاهیم و احساسات روزگار متناسب نبود فکر یافتن وزن جدیدی در شاعران پیدا شد.

سرانجام نیما یوشیج راهی تازه ابداع کرد بی آن که در وزن قدیم لطمه ای وارد شود.

به این صورت که قید تساوی را برداشت و دست شاعر را در سرودن شعر باز کرد.

در این وزن که با طبیعت زبان سازگار تر است ، شاعر مجبور نیست بر خلاف طبیعت زبان جمله هایش را مساوی بیاورد تا در مصراع های مساوی بگنجد، زیرا در این وزن مصراع ها جایی تمام میشوند که کلام خاتمه یابد.

لذا فی المثل اگر شعر در وزن رمل مخبون یعنی رکن فعلاتن باشد به اقتضای معنی ممکن است مصراعی دو فعلاتن داشته یاشد و مصراع های دیگر سه یا چهار یا ..فعلاتن:

می تراود مهتاب فاعلاتن فع لن

می درخشد مهتاب فاعلاتن فع لن

نیست یک دم شکند خواب به چشم کس و لیک فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن

غم این خفته ی چند فعلاتن فعلن

خواب در چشم ترم می شکند فاعلاتن فعلاتن فعلن

در این شعر همان طور که ملاحظه می کنید اختیارات شاعری فاعلاتن به جای فعلاتن آمده است و فع لن به جای فعلن

برای کسب اطلاعات بیشتر از وزن نیمایی رک به منابع زیر رجوع کنید:

۱) ( نوعی وزن در شعر فارسی امروز)

۲) شفیعی کدکنی، محمد رضا : موسیقی شعر

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *