درباره شهرسلماس

سلماس یکی از شهر های قدیمی کشور در استان آذربایجان غربی است اسکان بشری در آن به دوره عصر حجر برمی گردد.

مطابق آثاری که در نتیجه کاوش ها و حفاری ها از (کول تپه ) در سال ۱۳۷۱ بدست آمده قدمت این شهر به ۹۰۰۰ سال قبل می رسد .

سلماس در هزاره های قبل از میلاد با داشتن طبیعتی زیبا و کوههای سرسبز و پر آب همواره ماوای گروهی از انسانهای باستانی بوده است.با مطالعات باستانی شناسی از تپه های اطراف سلماس قدمت آن در حدود نه هزار سال قبل ( هفت هزار سال قبل از میلاد ) تخمین زده شد و به تحقیق اولین قوم مشخص در سلماس اقوام سومری و بعد ها اولاد سومریان پروتوتورک(ترکان باستانی ) و سپس گوتیها و گلیزانیها ( حاکم گلیزانیها در سال ۸۲۳ قبل از میلاد وارد اتحاد اوراتویی ضد آشوری شد ) بودند .

بعد ها در هزاره اول قبل از میلاد در زمان حکومت اوراتورها در سایه اقدامات آنان در این منطقه شهر اولهو بوجود آمد این شهر باستانی در غرب روستای اوله ( اولق کنونی) و در رو بروی کوه قارنی یاریق در کنار رود خانه زولا قد بر افراشت ( اوله و اولهو که هر دو از یک ریشه اند به معنای تقسیم می باشد . در این محل آب رودخانه به چندین قسمت تقسیم می شد .

در معنی دقیق آن یعنی محل تقسیم آب ) .

این شهر و آبادیهای اطراف آن در لشکر کشتی هشتم سارگن دومین پادشاه آشور به سال ۷۱۴ قبل از میلاد ویران گردید . در اطراف دشت قلعه های قارنی یاریق – دریک – کافیر قلعه سی در غرب کهنه شهر و شرق روستای زرین دره – قلعه چهریق و قلعه هدر و زنجیر قلعه درکنار روستای تمر از قلعه های دوره اورارتویی می باشند که در دوره های بعدی نیز مورد استفاده حاکم وقت قرار می گرفت.

از شاخص های تمدن اورارتو حفر انهار و قنوات و کندن دریاچه ها و استخر های دستی برای آبیاری اراضی بود و در احداث ابنیه عظیم برکوهها و تبدیل اراضی بایر به مناطق دایر و مزروع مهارت خاصی داشتند که این کار ها بیشتر بدست اسیران جنگی و بردگان انجام می گرفته است .

بعد از ویرانی الهو در دوره ها ی بعد شهری دیگر در شمال غربی آن در کنار رود دریک به نام سلماس شکل می گیرد .

در منابع یونانی از این شهر به نام سیمباس نام برده شده است از جمله در نوشته های استرابون در سال ۲۰میلادی .

در دوره اشکانیان این نقطه بصورت حایل بین دو امپراتوری پارت و روم بود و بارها صحنه نبرد دو قدرت بزرگ بوده است . موسس سلسله ساسانی اردشیر بابکان پس از تصرف این منطقه آن را ضمیمه متصرفات خود کرده و یادگار این پیروزی بدستور شاه ساسانی در ۱۲ کیلومتری جنوب شرقی سلماس بر سر راه سلماس به ارومیه، نرسیده به روستای خان تختی در کوه پیرچاوش بر روی تخته سنگی حکاکی شده است .

پس از ظهور دین اسلام ، مسلمانان در سال ۲۰ هجری قمری این منطقه را به تصرف خود در آوره اند به نوشته بلاذری در فتوح البلدان سلماس شهری آباد بود و خراج آن بیت المال موصول ریخته می شد .

مورخین و جغرافی نویسان بعد ار اسلام همگی درباره سلماس مطالب مختلفی نوشته اند از جمله این حوقل در کتاب صور الارض که به سال ۳۶۸ قمری تالیف یافته سلماس را شهری متوسط ، آباد ، پرجمعیت و پر نعمت که در آن قصر های بلندی از سنگ ساخته شده ، توصیف کرده است .

در طول دوره صفوی بطور کلی مرز ایران و عثمانی محل برخورد قوای دو کشور گردید .

این شهر در دوره صفویه جندین بار اشغال گردید بطوریکه یکبار به مدت ۱۸ سال در اختیار عثمانیها بوده است ( از سال ۹۹۴ تا ۱۰۱۲ قمری ) تا اینکه بدست عباس آزاد گردید .

در این جنگ شهر سلماس بطور کامل نابود و دیوارهای آن تخریب شد . ولی نام سلماس به محال سلماس اطلاق شد . با کاهش نفوس سلماس ، ترکان لک به سلماس کوچیدند .

بعد از صفویه در دوره های کوتاه مدت افشاریه و زندیه ( ۱۱۴۸ ق تاجگذاری نادر شاه ۱۱۹۳ ق مرگ کریم خان زند ) منطقه سلماس و خوی از سال ۱۱۶۷ق تحت اختیار احمد خان دنبولی بوده است ( متوفای ۱۲۰۰قمری که وی در آبادانی این منطقه نقش زیادی داشته است .

از جمله اینکه قصبه دیلمقان که تقریبا در حدود۷۰۰قمری بدست تاج الدین غلیشاه تبریزی با حفر قناتی ( بنام خودش ، قنات علیشه نامیده می شد ) بوجود آمده بود ، را توسعه داده است .

در این مورد میرزا حسن زنوزی در کتاب ریاض الجنه می نویسد احمد خان دنبولی دیلمقان را با رویش ( حصاری ) عظیم کرد و آن را شهر چه ساخت و دکاکین و حمامات و مساجد و رباطات و عمارات عالیه در آن بنا نمود .

و اولادش هم در آبادی آنجا کوشیدند. امیر خان دیلمقان را مرکز ولایت سلماس انتخاب کرد.

از جمله اقدامات دیگر وی ساختن سدی محکم بر روی ضلع غربی دریاچه مصنوعی شهر سلماس به نام گؤل است که امروز نیز در کهنه شهر پابرجاست .

لازم به توضیح است که احداث این گؤل به دست اوراتور ها صورت گرفته بود باغ بسیار مشهور وی در کنار سلماس آن روز کهنه شهر امروز بنام خان باغی هنوز در اذهان مردم باقی مانده است.

از سال ۱۲۲۶ق حکومت سلماس و خوی بدست فتحعلی دولوی قاجار پدر زن فتحعلی شاه قاجار و نیای مادری نایب السلطنه بوده است ، در سال ۱۲۳۲هـ .ق . اکراد بلباس ساکن خاک عثمانی به حدود سلماس و ارومیه تجاوزاتی داشتند که سرکوب شدند .

در سال ۱۲۳۷هـ.ق اکراد عثمانی دوباره به حدود سلماس تجاوزاتی کردند .

که عباس میرزا نایب السلطنه وحاکم آذربایجان ، یوسف خان سپهدار گرجی را برای دفع آنان به آن حدود روانه نمود ، پس از قلع و قمع اکراد نائب السلطنه در همین سال با مرگ فتحعلی خوان ، پسرش به نام امیر خان سردار را به سمت حکومت و فرماندهی قوای سلماس و خوی و توابع آن تعیین نمود .

اولین اقدام امیر خان سردار در سال ۱۲۳۸ هـ .ق انتخاب دیلمقان به مرکزیت سلماس بود . منطقه سلماس در سال ۱۲۴۲ به اشغال نیروی متجاوز روسی درآمد و بعد از قرار داد ترکمنچای نیروهای روسیه آنرا تخلیه کردند .

در جریان انقلاب مشروطیت مردم شهر دیلمقان همگام با دیگر شهر های منطقه فعالیت چشمگیری داشتند و در سال ۱۳۲۵ هـ . ق مجلسی بنام مشروطیت تحت ریاست حاجی پیشنماز افتتاح گردید . در همین سال اولین مدسه به سبک نوین به همت میزا سعید سلماسی و به مدیریت ناجی بیگ اسلامبولی بنام سعیدیه در شهر دیلمقان افتتاح گردید .

بانی این مدرسه در سال ۱۲۸۷ شمسی . در نبرد مشروطه خواهان و ضد انقلابیون در اطراف خوی جان باخت .

در اواخر سال ۱۲۹۰ ش نیروهای روسی سرزمین آذربایجان و از جمله ولایت سلماس را اشغال کردند .

در سال ۱۲۹۳ ش جنگ جهانی اول شروع گردید و در سال ۱۲۹۴ش سربازان عثمانی ارامنه و آسوریان شرق آن کشور را به دلیل همکاری با سربازان روسی و حمایت از آنان در جنگ علیه عثمانی از محل زندگی خود تبعید کردند این آوارگان به مدت دو سال توسط مردم سلماس و ارومیه پذیرایی شدند.

در سال ۱۲۹۶ انقلاب کمونیستی در روسیه اتفاق افتاد و حکومت جدید آن کشور خود را از جنگ کنار کشیده و نیروهای خود را از ایران فراخوانده . در زمستان همین سال افراد ارمنی و آسوری رانده شده از عثمانی همراه با مسیحیان بومی که مردم محل آنان را ، جیلو می نامیدند ، مسلح شده و در آذربایجان نیزبه نفع متفقین با دولت عثمانی وارد جنگ شدند.

بعد از اندک مدتی آرامش در ولایت سلماس ، طبیعت نیز به نوبه خویش قهر و غضب خود را در حق این مردم عملی کرده ودر شب ۱۶اردیبهشت ۱۳۰۹شمسی زلزله ای به بزرگی ۲/۷ در مقیاس امواج درونی دشت سلماس و آبادیهای آن را در هم کوبید .

و در حدود ۲۵۰۰ تن در زیر آوار ها جان سپردند در این حادثه دیلمقان و کهنه شهر و روستاهای اطراف به کـلـی تـخریب شـدنـد بعـد زلزلـه در شمـال غربی ویرانـه های دیـلمـقان ، شـهری جدیـد به مـهندسی اسد ا…خاور با مشورت مهندسین آلمانی احداث گردیدکه از آن روز به بعد بنام شاهپور نامیده شد .

در شهریور ۱۳۲۰شمسی کشور ایران مورد تهاجم دو دولت شوروی و انگلیس قرار گرفت و این منطقه به اشغال روسها در آمد،تااینکه در بهار ۱۳۲۵ این شهرستان و به طور کلی خاک ایران را تخلیه نمودند.

از ۲۱ آذر ۱۳۲۴ تامدت یک سال آذربایجان و سلماس تحت کنترل فرقه دمکراتیک که از سوی روسها سازمان یافته بود قرار گرفت . در طی یک سال نام شهر دوباره به سلماس برگردانده شد .

شهرستان سلماس در اولین تقسیمات کشوری که در سال ۱۳۱۶ شمسی به عمل آمد و ایران به ده استان وچهل و نه شهرستان تقسیم گردید ، بنام بخش شاهپور از خوی محسوب شد ، تا اینکه این بخش در سال ۱۳۳۷به شهرستان تبدیل گردید و بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی نام این شهر و همچنین شهرستان به سلماس تغییر نام یافت.

در سایت لغت نامه دهخدا از شهر سلماس چنین یاد شده: سلماس . [ س َ ] (اِخ ) شهری است به آذربایجان در میان تبریز و ارومیه و نزدیک به خوی ، در آن آبی است که اغتسال در آن کنند دافع مرض جذام است . (از آنندراج ).
از اقلیم چهارم و شهر بزرگی است و باروش خرابی یافته ، وزیر خواجه تاج الدین علیشاه تبریزی آنرا عمارت کرد. دورش هشت هزار گام است .هوایش بسردی مایل است و آبش از اودیه های جبال کردستان میخیزد و ببحیره چیچست ریزد.
باغستان بسیار دارد.حقوق دیوانیش سی و نه هزار و دویست دینار است . (نزهه القلوب ص ۸۵).
شهرکی است خرم و آبادان و از وی شلواربندهای نیکو خیزد. (حدود العالم ). اسم این شهر از سال ۱۳۰۹ هَ . ش . ببعد بنام شاهپور نام گذاری شد، ولی اکنون به همان نام سابق یعنی سلماس خوانده میشود.

این شهر در دوران مشروطه یکی از مراکز اصلی فعالیت مشروطه خواهان بوده‌است. سلماس یکی از معدود شهرهای آذربایجان بود که همه ساکنان آن مشروطیت را قبول داشته و شهیدانی همچون حیدرخان عمواوغلی و سعید سلماسی از پیشتازان جنبش مشروطه ایران بوده‌اند.

“امامزاده تازه شهر سلماس”
شهر سلماس
میدان اصلی سلما
این امامزاده در پنج کیلومتری شهر سلماس، قرار دارد و مدفن چهار تن از فرزندان حضرت علی النقی(ع) به اسامی “اسحق بن محمود”، “ابراهیم بن محمد”، “محمود بن عمر” و “جعفربن محمد” و زیارتگاه عاشقان اهل بیت عصمت و طهارت است.
این امامزاده از سده های گذشته زیارتگاه مردم تازه شهر و سلماس بود و پس از زلزله سال ۱۳۰۹ ش دوباره باز سازی شد.
برگرفته از سایت ایران۹۹

“ویژگیهای توریستی سلماس”
دره دریک سلماس؛
دره دریک سلماس، که رودخانه دریک در آن جاری است؛ دارای چشم‌اندازهای بدیع و دیدنی است و حیات‌وحش اطراف به‌خصوص آوای کبک‌ها و دیدن حیات‌وحش مردم را به این منطقه از سلماس کشانده و به تفریح می‌پردازند!

“وضعیت بخش کشاورزی در شهرستان سلماس”:

“امور زراعی و باغی سلماس”
بر اساس آمار منتشره از سوی جهاد کشاورزی استان آذربایجان غربی، در سال ۱۳۷۹، جمع کل اراضی کشاورزی سلماس ۳۸۶۹۵ هکتار می باشد؛ که از این مقدار ۷۳/۳۹ درصد ( ۱۵۳۷۴ هکتار ) بصورت دیم و ۴۶/۴۳ درصد ( ۱۶۸۱۷ هکتار ) بصورت آبی کشت می شوند.
“شهرستان‌ سلماس‌ در‌تولید‌ سیب‌ درختی‌ در‌مقام‌ دوم‌ استان‌ می‌باشد”
“امور دام، طیور و زنبور عسل در سلماس”
«شهرستان‌ سلماس‌ در‌ تولید‌ عسل‌ در‌کل‌ استان‌، در‌ رتبه‌ دوم‌ قرار‌دارد».
“شهرستان‌ سلماس‌ از‌ لحاظ‌ تولید‌ شیر‌ خام‌، در‌ رتبه‌ سوم‌ استان‌ قرار‌ دارد”.
“شهرستان‌ سلماس‌، از‌ لحاظ‌ دارا‌ بودن‌ گاو‌ اصیل‌ در‌ مقام‌ دوم‌ استان‌ قرار‌دارد”.

“امور شیلات و کرم ابریشم سلماس”:
بر اساس آمار متشر شده از سوی اداره شیلات استان، در سال ۱۳۷۹، تعداد مزارع پرورش ماهی این شهرستان ۱ واحد می باشد؛ که از این میزان ۱ واحد به تولید ماهیان گرم آبی می پردازد. کل مساحت فعال پرورش ماهیان گرم آبی ۳ هکتار می باشد.

“آب های سطحی شهرستان سلماس”:
در شهرستان سلماس رودهای دیرعلی سو، زرین دره و زولاچای جریان دارند، که به‌ترتیب از ارتفاعات مرزی هراویل، ساری‌چیچک و ساری‌داش سرچشمه می‌گیرند.

“رودخانه های شهرستان سلماس”

“رودخانه زولاچای سلماس”:
زولا چای، از رودخانه‌های دائمی شهرستان سلماس است.

“آبهای زیرزمینی شهرستان سلماس”:
الف) سفره آب زیرزمینی سطحی دشت سلماس:

ب ) سفره آب زیرزمینی عمیق یا تحت فشار در دشت سلماس:

“چشمه های شهرستان سلماس”:
چشمه‌های سلماس، اغلب در مناطق کوهستانی ظاهر گردیده‌اند.

“چشمه های آب معدنی شهرستان سلماس”:
۱ـ آب گرم ایسته سو/ در سمت چپ جاده ارومیه سلماس، در نزدیکی گردنه قوشچی قرار گرفته است؛
۲ـ چشمه آب معدنی میناس/ در جنوب شرقی سلماس.؛
۳ـ چشمه صدقیان/ در دهکده صدقیان شمال شرقی سلماس؛
۴ـ آب معدنی دریک/ این آب بسیار گوارا بوده و در روستای چهریق سلماس، قرار دارد.

“چاه های شهرستان سلماس”:
تعداد کل چاههای منطقه سلماس، در سال ۱۳۷۱ حدود ۷۱۳ حلقه بوده است که تخلیه سالانه آنها ۹۵/۸۸ میلیارد مترمکعب بوده است.

“آب های راکد شهرستان سلماس”:
آبهای راکد در سه بخش سدها و تالاب‌ها و دریاچه‌ها، مورد مطالعه قرار می‌دهیم در خصوص دریاچه ارومیه در بخش مرکزی ارومیه مطالبی ارائه گردیده است و همچنین در منطقه شهرستان سلماس سدی احداث نشده و بر روی رودخانه زولا در دست مطالعه و بررسی و اقدام است.

“تالابهای شهرستان سلماس”:
ـ تالاب چیچک سلماس:
این تالاب، در حوزه استحفاظی شهرستان سلماس، قرار داشته و با ۵ هکتار وسعت در ۱۵۰۰ متری قریه چیچک و ۲ کیلومتری جاده سلماس، خوی قرار گرفته است.

تالاب چیچک
تالاب چیچک در اکثر مواقع سال خشک است
“تالاب آق زیارت سلماس”:
این تالاب از مانداب‌های کناره دریاچه ارومیه، تشکیل شده و به دلیل نزدیکی به دریاچه ارومیه و شکل نیزاری آن پناهگاه مناسبی برای پرندگان مهاجر آبزی است!
این تالاب در حد فاصل روستاهای خان‌تختی و آق‌زیارت، در فاصله ۲۰ کیلومتری جنوبی سلماس و ۸۰ کیلومتری شمال ارومیه قرار گرفته است.

“لرزه خیزی سلماس”:
شهرستان سلماس، از نظر ویژگیهای زلزله خیزی فعالیت‌هایی داشته و اتفاقاتی افتاده است. زلزله شهرستان سلماس، که در سال ۱۳۰۹ شمسی با قدرت ۷ درجه در مقیاس ریشتر اتفاق افتاد و باعث خسارات شدید گردید. بطوریکه شهرستان سلماس تقریباً با خاک یکسان شد و جزو شدیدترین زلزله‌هایی است که در تاریخ به ثبت رسیده است.

“گیاه شناسی شهرستان سلماس”:
“جنگلهای سلماس”
سد سلماس
سد انحرافی زولا چای در غرب تازه شهر
جنگلهای طبیعی شهرستان سلماس، باقیمانده جنگلهای زاگرس بوده که در بعضی مناطق شهرستان سلماس، از جمله دره دریک و دشوان بصورت نقطه‌ای و یا تک درختی نمایان است.
از گونه‌های مهم درختان ودرختچه‌ها، می‌توان به: زالزالک، بنه (پسته وحشی)، بادام وحشی، ارجنگ، ارس (سروکوهی)، نسترن وحشی اشاره کرد.

“مراتع سلماس”
پوشش گیاهی غالب در شهرستان سلماس، پوشش مرتعی است و از وسعت ۲۵۴۸۲۰ هکتاری شهرستان سلماس حدود ۳۱/۷۵ درصد به مراتع اختصاص دارد.

“آبهای راکد سلماس”:
ـ دریاچه ها ی سلماس:
“سدهای سلماس”:

“موقعیت و راههای دستیابی سلماس”
سد باستانی تازه شهر سلماس، در شهرستان سلماس و در فاصله حدود ده کیلومتری غرب شهر سلماس قرار گرفته است و دسترسی به محل آن با استفاده از جاده آسفالته سلماس به تازه شهر – کوره رش امکانپذیر می باشد. شهر تازه شهر سلماس، در چهار کیلومتری شرق محل سد واقع شده است. رودخانه دریک به رودخانه بزرگتر زولا و آنهم به شمال دریاجه ارومیه تخلیه می گردد.
برگرفته از سایت .tarh-agrw.ir
سلماس، یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی است. سلماس، مرکز شهرستان سلماس است. سلماس، در زمان دودمان پهلوی «شاپور» نامیده می‌شد.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *