درباره شهر دامنه (شهر)

دامنه یکی از شهرهای استان اصفهان در مرکز ایران است. دامنه شهری در میان کوه‌های سر به فلک کشیده دالان کوه است که در مساحتی ۳ هزار هکتاری و با جمعیتی ۱۰ هزار نفری در قلب شهرستان فریدن قرار گرفته است.

 

 

دامنه
Damanehcity.jpg
کشور ایران
استاناصفهان
شهرستانفریدن
بخشمرکزی
نام(های) دیگردُمِنِهٔ-پرتیکان
سال شهرشدن۱۳۷۷
مردم
جمعیت۱۰٬۰۰۰ تن{برآورد سال ۱۳۸۵}
جغرافیای طبیعی
مساحت۳۰ هزار هکتار
ارتفاع از سطح دریا۲۳۰۰ متر از سطح دریا
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۸
میانگین بارش سالانه۲۵۰ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه۱۰۰ روز
اطلاعات شهری
شهردارحسین خلیلی
ره‌آوردسیب زمینی، پیاز
پیش‌شماره تلفنی۵۷۳۶
وبگاهپورتال شهرداری دامنه
شناسهٔ ملی خودرو ایران۴۳٫ ب
تابلوی خوش‌آمد به شهر

دامنه بر ایران واقع شده‌است

دامنه
روی نقشه ایران
۳۳.۰۱۹۵۵° شمالی ۵۰.۴۹۱۱۳۱° شرقیمختصات: ۳۳.۰۱۹۵۵° شمالی ۵۰.۴۹۱۱۳۱° شرقی

دامنه یکی از شهرهای استان اصفهان در مرکز ایران است. دامنه شهری در میان کوه‌های سر به فلک کشیده دالان کوه است که در مساحتی ۳ هزار هکتاری و با جمعیتی ۱۰ هزار نفری در قلب شهرستان فریدن قرار گرفته است.

دامنه در ۱۲۰ کیلومتری غرب اصفهان در ۵۰ درجه و ۲۵ دقیقه طول شرق و۳۲ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی واقع شده است. این شهر با جمعیت ۱۰۰۰۰ نفر (برآورد سال ۱۳۸۵) در بخش مرکزی شهرستان فریدن قرار دارد. به نوعی دامنه را می‌توان یکی از قدیمی‌ترین شهرهای غرب استان اصفهان نامید که زندگی روستایی و قبیله‌ای درآن قدمتی در حدود چندصد و یا حتی هزار ساله دارد. دامنه به واسطه آستان امامزادگان و همچنین تولیدات کشاورزی در حجم بسیار بالا شناخته شده‌ترین شهر در شهرستان فریدن است.

با توجه به وجود تعداد بسیار زیاد زاغه‌های زیر زمینی که هم برای نگه داری دام استفاده می‌شده و هم دارای محلی برای سکونت و پناهگاه بوده به شهر دو طبقه ایران معروف شده است. شهر دامنه که به قولی شهر متحرک کشور نیز نام گرفته است از دوران شکل‌گیری با توجه به جنگ‌ها و لشکر کشی‌های مختلف جابجا شده و قدمت مکان فعلی این شهر به ۵۰۰ سال پیش برمی‌گردد. دامنه در ابتدا مرکز شهرستان فریدن بوده و بعد از آن مرکزیت شهرستان فریدن به داران منتقل گردیده است.

تاریخچهٔ شهر دامنه

شهر دامنه با قدمتی بیش از ۳۰۰ سال، عرصهٔ تاخت و تاز پادشاهان گذشته بوده است. در جنگی که بین «علیمردان خان» به پشتیبانی از «ابوتراب میرزا» نوهٔ دختری شاه سلطان حسین صفوی و از طرفی دیگر «ابوالفتح خان بختیاری» که از جانب «شاهرخ شاه نادری» حاکم اصفهان، درگرفت؛ علیمردان خان مغلوب شد و دوباره تهیه سپاه دید و از کریم خان زند کمک طلبید و کریم خان زند که در یکی از بلوک ملایر سکنی داشت با نیروهای خود در دشت قهیز دامنه به علیمردان خان پیوست و از طرف دیگر ابوالفتح خان، سلیمان خان افشار و حسن قلی خان افشار و فتح علی خان افشار و سی چهل نفر دیگر از خوانین بختیاری با عساکر زیاد وارد اصفهان شده و از آنجا به دفع علی مردان خان به جانب دشت قهیز شتافتند تلاقی فریقین رخ داد و شکست فاحشی از علیمردان خان یافته و به طرف شهر فراری شدند. این جنگ در روز بیستم جمادی‌الاولی سال ۱۳۶۰ هجری قمری رخ داد.

همچنین آقا محمد خان قاجار در زمان سلطنت خود دو جنگ با بختیاری کرد که در جنگ اول شکست سختی خورد؛ چون ایل هفت لنگ و چهار لنگ با هم دست اتحاد داده و ابدال خان برادرزادهٔ علیمردان خان را به ریاست خود پذیرفتند. پس از چندی دوباره آقا محمد خان با سپاهی بزرگ برای قلع و قمع بختیاری کمر همت بست و در نواحی فریدن (قهیز) تلاقی فریقین دست داد و ایل بختیاری که به تدبیر آقا محمد خان بین آنها دودستگی ایجاد شده بود شکست خورده و ابدال خان زند دستگیر و کشته شد. (به نقل از تاریخ بختیاری صفحه ۱۶۰ این دو جنگ هر دو در چمن قهیز به سالهای ۱۹۹۹ و ۱۲۰۰ هجری قمری واقع شد).

 

در سال ۱۲۴۶ هجری قمری «شاهزاده اردشیر میرزا» به حکومت خوزستان و لرستان و بختیاری و نظم اراضی چعب و رامهرمز مأمور شد. نامبرده با دو فوج سرباز کمره و گلپایگان و دو فوج لشکر لرستان و یک فوج سرباز فریدن و چهارصد تن سوار شاهسون و چهارصد سوار جنگی قزوین و جمعی از ملازمان رکاب و دویست تن توپچی و هشت عراده توپ و قورخانه لایق در عشر آخر ربیع‌الثانی از دارالخلافه تهران خارج شد و نخست از اراضی کمر و گلپایگان و خوانسار و فریدن عبور کرد و در چمن قهیز سرکشان را سرکوب کرد و بعد از شش ماه چمن سنگباران و چمن قهیز را شکار گاه کرده و بعد از نظم آن جا آهنگ لرستان کرد. (به نقل از تاریخ بختیاری صفحه ۵۱۹)

مناطق دیدنی شهر دامنه

  • آستانه امامزادگان عبداله و ابراهیم از فرزندان امام موسی بن جعفر (ع) که قطب مذهبی، گردشگری شهرستان فریدن می‌باشد.
  • حمام قدیمی شهر دامنه با قدمتی بیش از ۱۰۰ سال از آثار باستانی به ثبت رسیده می‌باشد و اولین و تنها موزه شهرستان فریدن است.
  • تل‌های باقی‌مانده از دوران قدیم و زاغه‌های دوطبقه باقی‌مانده از وضعیت دامداری در قدیم.
  •  
  • آبشار «سیاه دره» و چشمه‌های حوضه شاه.
  • پارک جنگلی پرتیکان.
  • پیست اسکی در ۱۲ کیلومتری شرق دامنه.
  • دالانکوه مرتفع‌ترین کوه که در سمت جنوب شهر دامنه واقع شده که ارتفاع آن حدود ۴۰۰۰ متر می‌باشد.
  • حلقه چاه‌های کشاورزی در فصل بهار و تابستان در منطقه قهیز که با هوای مطبوع و زمین‌های کشاورزی سر سبز.
  •  
  • در جنوب دامنه سه چشمه «قلندوز، میانه و بیخه» و در کنار چشمه قلندوز بر فراز کوه آثار سنگربندی و استحکامات نظامی کاملاً مشهود است که اگر بازسازی شود می‌توان به عنوان یک منطقهٔ نظامی قدیمی مورد بازدید قرار گیرد. به طرف شرق دامنه در حدود سه کیلومتری دره ایست با نام «دره آب» که در فصول بهار آب بسیار کمی دارد و از لحاظ وجود درختان بیابانی مانند «ارژن و عود و شنگ و گونه‌های گون» بسیار غنی است.
  •  
  • بعد از آن به «چشمه سراج» واقع در «دهانهٔ بیغش» می‌رسیم. در درهٔ بیغش اول حوض میانی بیغش و بعد در زیر دست آن دو چشمه بنام‌های «حوض شاه» است و در جنوب حوض شاه سیاه دره با چشمه‌های متعدد است. دربارهٔ چگونگی نام حوض شاه و سیاه دره می‌توان گفت چون در ذهن مردم هر چیز بزرگ را به شاه یعنی بزرگ مطرح می‌کردند مثل شاه کلید یا شاه فنر چون آن دو حوض مدت آب دهی شان بیشتر بود به حوض شاه معروف شده‌اند اما سیاه دره چون از سه طرف مغرب و مشرق و جنوب محصور در بین کوه‌ها می‌باشد و عرض دره هم در ابتدا صد متر و به تدریج کم می‌شود و به جز در ساعات میان روز بقیهٔ ساعات در سایه یا همان تاریکی قرار دارد به سیاه دره مشهور شده. در مشرق سیاه دره و حوض شاه چشمهٔ «آب باریک» و «دره دبه» است که با توجه به گونه‌های گیاهی فراوان ازجمله لاله‌های واژگون در این محل؛ می‌تواند به یک گردشگاه طبیعی تبدیل شود. «دره دبه» دهانه‌ای است که از مغرب به مشرق کشیده شده است و دارای دو چشمه و یک غار طبیعی می‌باشد. در جنوب دره به رشته کوه دالان و در شمال آن یک تپه به «دره دبّه» معروف شده است. روبروی دره دبه، شمال دشت قهیز دره‌ای است معروف به «دهانه کلنگ». در این دره یک غار طبیعی وجود دارد که با توجه به موقعیت آن در شرایط زیست‌محیطی یکی از پناهگاه‌های انسان‌های غاز نشین بوده است. در غرب این دره به طرف دامنه سه دره کنار هم وجود دارد که در ابتدای یکی از آن‌ها چند سنگ آب طبیعی است که هر کدام دو تا چهار متر مکعب آب گنجایش دارد و یکی از آبشخورهای طبیعی برای حیات وحش محسوب می‌شود. در بالای این منطقه چندین سنگر نظامی ساخته شده از سنگ با اسلوبی خاص در محوطه‌ای بسیار وسیع در اطراف ساخته شده است که حکایت است از استقرار نیروهای بسیار در زمانی بسیار طولانی برای دفاع که اگر کمی مرمت شوند می‌تواند جاذبه بسیار عالی گردشگری داشته باشد. (لازم است ذکر شود با توجه به

داشتن پوشش گیاهی بسیار عالی در این منطقه یکی از مفیدترین و کمیاب‌ترین گیاهان دارویی دنیا با نام «اکلیل کوهی» یا «رُز ماری» در این منطقه به فراوانی یافت می‌شود.

زیارتگاه‌های شهر دامنه

در سه کیلومتری شرق شهر دامنه در میان دشت قهیز در کنار خرابه‌های شهر باستانی «کییز» دو گنبد در کنار یکدیگر خود نمایی می‌کنند در زیر گنبدی که سمت شمال واقع است قبر امامزادهٔ عظیم الشأن واجب التعظیم شاهزاده عبدالله ابن موسی ابن جعفر (ع) قرار دارد و در زیر گنبدی که در سمت جنوب واقع است چاه آبی است که می‌گویند شاهزاده ابراهیم ابن موسی ابن جعفر (ع) از دست دشمنان به این چاه پناه برده و مخفی شده است. مدفن این دو بزرگوار میعادگاه عاشقان و هیئات مذهبی شهر دامنه در تمام ایام سوگواری و همچنین زیارتگاه زائرین در تمام اعیاد و شب‌های جمعه می‌باشد و بنام امامزاده «چاه موسی» معروف می‌باشد. تجمع مردم شهر در روز عاشورای هر سال در مزار امامزادگان منظرهٔ بسیار شکیل و کم‌نظیری پدیدمی‌آورد.

دالانکوه

ضلع جنوبی شهر دامنه را دومین قلهٔ بزرگ بخش غربی استان یعنی دالانکوه دربرگرفته است. دالانکوه، کودالان یا دارابشاه یک قلهٔ بسیار زیبا و چشم نواز در شرق شهرستان فریدن و در مجاورت شهر دامنه است که به علت استفاده‌های فراوان بسیار مشهور است. ارتفاع دالانکوه از سطح دریا در حدود ۳۹۱۵ متر است.[۱] دالانکوه از اهمیت فراوانی برخوردار است. مجموعه این کوه‌ها یک زیست‌بوم بسیار پراهمیت است. در بهار و تابستان دامنه‌ها و دشت‌های این کوه محل بسیار مناسبی برای چرای دام هاست. در اواسط بهار برف‌های باقی‌مانده از فصل زمستان شروع به آب شدن می‌کنند و چشمه‌های کوچک و بزرگ بسیار زیادی را پدیدمی‌آورند که پذیرای گردشگران و مهمانان زیادی هستند. بزرگترین این چشمه‌ها سیاه دره نام دارد علاوه بر جنبهٔ گردشگری و استفاده دام و طیور در مصارف کشاورزی نیز بکار برده می‌شوند.

استفاده‌های ورزشی

دالانکوه علاوه بر موارد ذکر شده از نظر ورزشی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. کوهنوردی، اسکی و … ورزشکاران زیادی را از سراسر کشور جذب دالانکوه می‌کند. علاوه بر این آب و هوای بی نظیر این منطقه، اهالی آن را به مردمانی بانشاط و ورزش طلب بااستعداد بالا تبدیل کرده است.

آب‌ها

در حال حاضر آب آشامیدنی شهر از طریق دو حلقه چاه تأمین می‌گردد. با توجه به خشک سالی‌های اخیر و قرار داشتن دامنه در بخش‌های نسبتاً خشک از نواحی غربی کشور کمبود آب خصوصاً در امور کشاورزی دامنگیر کشاورزان شده و سطح مناطق زیر کشت شهر نسبت به دههٔ گذشته کاهش چشمگیری داشته است. در حال حاضر حدود ۹۰۰ حلقه چاه با مصارف کشاورزی تقریباً شش هزار هکتار از اراضی زراعی را به صورت غرقابی و بارانی زیر پوشش دارند.

زندگی گیاهی و جانوری

زیست‌بوم شهرستان فریدن و خصوصاً شهر دامنه بسیار غنی بوده و گونه‌های گیاهی و جانوری فراوانی از دیرباز در آن زیست دارند. گونه‌های جانوری از جمله خرگوش، روباه، شغال، گرگ، پلنگ (به نقل مردم)، گراز، بزکوهی، لاک پشت، مارمولک، انواع مار و حتی به نقل از گفته مردم بخصوص چوپانان افعی شاخدار و افعی سوت کش که موقع حرکت صدای خاصی از خود سر می‌دهد که ماری سمی و خطرناک است در این منطقه دیده می‌شود. مار «کورال» که در این منطقه به مار جعفری مشهور است و نیز ماری زهر دار و دارای لکه‌های قرمز روی پوست خود است نیز به کرّات در دشت‌های شهر دیده شده است. از پرندگان نیز می‌توان به باز، باشه، عقاب، تیهو، کبک، لک لک، کلاغ، زاغ، چلچله، چکاوک، سار و گونه بسیار نایاب بلدرچین اشاره نمود.

دامنه، شهر دو طبقه ایران

 
نمایی از داخل خانه زیر زمینی در شهر دامنه در عمق ۱۵ متری زیر زمین – حفره سمت چپ حوض آب می‌باشد که در داخل دیوار حفاری شده و با ملات ساروج عایق بندی شده است

جزئیات مختصات فعلی

شهر دامنه که به قولی شهر متحرک کشور نیز نام گرفته است از دوران شکل‌گیری با توجه به جنگ‌ها و لشکر کشی‌های مختلف سه بار جابجا شده و قدمت مکان فعلی این شهر به ۵۰۰ سال پیش برمی‌گردد. در ابتدا محل تأسیس این شهر در دشت قهیز بوده و در ادامه در کنار امام زادگان عبدالله و ابراهیم (ع) که تا محل فعلی شهر دامنه حدود دو کیلومتر فاصله دارد مستقر شده است. دامنه فعلی از اواخر دوره صفویه و اوایل دوره قاجار شکل گرفته و در دوره‌های مختلف مورد هجوم قرار گرفته است به صورتی که محمود افغان نیز به این سرزمین حمله و خساراتی را به آن وارد کرده است.

شهر دو طبقه

 
دالان ورودی به خانه زیرزمینی در شهر زیرزمینی دامنه – طول دالان ورودی ۳۰ متر با شیب که ۱۷ متر اول آن سنگ چین شده و بدون ملات است

اما پیدا شدن شهری زیر زمینی در دامنه فعلی توجه بسیاری از دوستداران میراث فرهنگی را به خود جلب کرده است به گونه‌ای که با توجه به وسعت تخمین زده این شهر، می‌توان دامنه را از این پس شهر دو طبقه ایران نامید. ماجرای شهر دو طبقه از آنجا آغاز شد که حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ خانه زیر زمینی در این شهر و در زیر خانه‌های فعلی شناسایی شد که تا کنون ۲۵ مورد از این خانه‌های زیر زمینی به طور کامل کشف شده و یک نمونه بعد از آماده‌سازی جهت بازدید عمومی بازگشایی شده و در نوروز ۱۳۹۴ بیش از ۵۰۰۰ بازدید کننده داشته است. تعدادی ازاین خانه‌های زیر زمینی از زیر به هم راه داشته و تعدادی نیز به صورت دو طبقه حفر شده‌اند. این خانه‌های زیر زمینی شامل یک دالان ورودی، هشتی، محل نگهداری گوسفند، محل نگهداری گاو، دالان ورود به حیاط مرکزی، حیاط مرکزی و تعدادی اتاق می‌باشد. در حیاط مرکزی چاه آب، حوض آب و سکوی نماز وجود دارد.

با توجه به شواهد موجود تعدادی از این خانه‌های زیر زمینی طی سالهای گذشته در نتیجه عملیات‌های راه‌سازی و ساخت و ساز منازل مسکونی تخریب شده و تلاشهای گسترده‌ای جهت مرمت، حفظ و نگهداری آثار باقی‌مانده توسط شهرداری و شورای شهر صورت گرفته است.

صنایع دستی و هنرهای مردم شهر

از جمله صنایع دستی که از زمان‌های گذشته تا به امروز در این شهر رایج بوده قالی بافی است. قالی‌های دست بافت زنان این شهر در نقش‌های متنوع «صولتی، ماهی، کربلایی بیگم، حوضی، هشت خوانی، شاه عباسی، ترنجی، سفره آردی، بوته سر کج، بادامی، خشتی، سینه ریز، درویشی، جنگلی، لیلی و مجنون، تخت جمشید، اسلیمی» و نقش‌های دیگر می‌باشد که در کمال دقت و ظرافت بافته می‌شوند و از شهرت بسزایی برخوردار می‌باشند.

از دیگر صنایع دستی که در گذشته رایج بوده پارچه بافی و گلیم بافی است و از صنایع دستی که در حال حاضر رایج می‌باشد می‌توان به معرق، مشبک، هویه کاری، انواع بافتنی، گل سازی و… اشاره نمود.

کشاورزی

شهر دامنه باتوجه به دشت حاصلخیز و کم‌نظیر قهیز و همچنین سفره آب‌های زیرزمینی زیاد به یکی از قطب‌های کشاورزی استان اصفهان تبدیل شده است. محصولات دامنه که در حجم و کیفیت بالا تولید شده به تمام مناطق کشور صادر می‌شوند. پیشهٔ اکثر مردم دامنه از سالیان دور کشاورزی بوده و قدمت کشاورزی در این شهر هم پایهٔ قدمتِ خودِ شهر است.

محصولات تولیدی

از گذشته تا کنون محصولات متعددی در دشت دامنه کاشت می‌شده و در طول زمان با توجه به نیاز مردم این محصولات تغییر می‌کردند. عمده محصولات تولیدی یک دهه اخیر دامنه عبارتند از:

سیب زمینی

مهم‌ترین محصول تولیدی دامنه سیب زمینی بوده و هست. به نوعی شاید مشهورترین سیب زمینی سراسر کشور به خصوص از لحاظ طعم و کیفیت، سیب زمینی دامنه (فریدن) است که همه ساله در دشت قهیز کشت و به مناطق مختلف کشور صادر می‌شود. در چند سال اخیر حتی این محصول توسط بازرگانان به خارج از کشور نیز صادر شده و مقصد نهایی آن کشورهایی نظیر روسیه، عراق و … بوده است. همه ساله هزارن تن سیب زمینی در این شهر تولید می‌شود که با توجه به شرایط بازار انبار شده و یا به فروش می‌رسند.[۲]

پیاز

پس از سیب زمینی، محبوب‌ترین محصول یک دهه اخیر برای کاشت نزد کشاورزان دامنه پیاز بوده است. پیاز تولیدی دامنه بسیار مرغوب، خوش رنگ و پرطرفدار است و در حجم بسیار بالا (بین ۵۰ تا ۱۰۰ هزار تن در سال) کاشته می‌شود.[۳] بخش بسیار بزرگی از حمل و نقل کالایی غرب استان اصفهان در فصل تابستان مربوط به صدور پیاز دامنه است که همه روزه بارگیری و به بسیار از مناطق کشور از جمله میدان‌های میوه و تره بار مراکز استان‌ها به ویژه تهران منتقل می‌شود.

 
چغندرقند

چغندرقند هم یکی دیگر از محصولاتی است در دشت قهیز دامنه کشت می‌شود. با توجه به باردهی زیاد چغندر و سهولت کاشت این محصول نیز چند سال است که در بین کشاورزان دامنه به محبوبیت رسیده و در مقیاس نسبتاً بالا کشت می‌شود. کاشت چغندر با همکاری کارخانه‌های تولید قند و شکر استان اصفهان انجام شده و این همکاری منجر به صنعتی تر شدن کشاورزی در دامنه شده است. هر سال ده‌ها هزار تن چغندرقند در دامنه برداشت می‌شود که از این نظر دامنه را به یکی از رکورد داران استان اصفهان تبدیل کرده است. البته با توجه به شرایط آب و هوایی فریدن کاشت چغندرقند به اندازهٔ پیاز و سیب زمینی در دامنه رونق ندارد.[۴]

ذرت و دانه‌های روغنی

ذرت و دانه‌های روغنی همچون کلزا از دیگر محصولاتی است که در چند سال اخیر بسیار مورد استقبال کشاورزان دامنه و فریدن قرار گرفته و در دشت قهیز کشت می‌شود. شرایط آب و هوایی دامنه بسیار برای کشت ذرت مناسب است به همین دلیل از نظر وسعت کشت تقریباً ذرت را می‌توان چهارمین محصول دامنه نامید.

گندم

گندم به نوعی قدیمی‌ترین محصولی است که در دامنه کشت می‌شده اما در حال حاضر خیلی مورد استقبال کشاورزان دامنه قرار نمی‌گیرد. سیر نزولی سطح کشت گندم و جو در دامنه از ده سال پیش آغاز شد به طوری که امروزه کاشت این محصول تنها به صورت دیم در دامنه رونق دارد.[۵]

سایر محصولات

علاوه بر موارد ذکر شده بسیاری دیگر از محصولات کشاورزی در دامنه و در حجم پایین‌تر تولید می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به: نخود، لوبیا، شلغم، هویج، کلم، خیار، گوجه، کلزا، یونجه، زعفران و … اشاره کرد.

جشن و عزاداری مذهبی

عزاداری

 
مراسم عزاداری – شب تاسوعا – محرم ۹۲ – هیئت ابوالفضل (ع) شهر دامنه

دامنه به نوبهٔ خود یکی از مذهبی‌ترین شهرهای توابع استان اصفهان است که به نسبت جمعیتش مساجد و حسینیه‌های بسیاری را در خود جای داده است که با زیبایی منحصربه فرد مراسم عزاداری ایام ماه محرم و صفر و دیگر ایام شهادت را در طول سال برگزار می‌کنند. تجمع‌های چندین هزار نفری هیئت ابوالفضل (ع) این شهر در روزهای عاشورا و تاسوعا در میدان اصلی شهر که همراه با حضور گستردهٔ مردم از سراسر استان و حتی کشور همراه است جلوهٔ خاصی به مراسم‌های عزاداری این شهر می‌بخشد. مدت عزاداری در دامنه در سال قریب به دوماه مداوم طول می‌کشد (محرم – صفر). در این مدت حجم بسیار زیادی از بازدیدکنندگان از این مراسمات دیدن می‌کنند. راهپیمای بزرگ اربعین:

یکی از برنامه‌های عزاداری بسیار جالب در شهر دامنه راهپیمایی عظیم اربعین می‌باشد که در صبح روز اربعین عده بسیار زیادی از عاشقان امام حسین از سرتاسر شهرستان فریدن به سمت امام زادگان ابراهیم و عبدالله دامنه پیاده‌روی می‌کنند و نماز ظهر اربعین در این مکان مقدس برگزار می‌گردد.

 
تجمع عظیم هیئت حضرت ابوالفضل (ع) شهر دامنه در روز تاسوعا در میدان اصلی شهر دامنه-محرم۱۳۹۳

جشن‌ها

علاوه بر عزاداری، جشن‌های میلاد ائمه نیز به بهترین نحو در شهر برگزار می‌شود و حجم بالای جمعیت مراسم‌های بسیار شکیل را رقم می‌زند که شهرت کشوری دارند. بیشتر این جشن‌ها در ماه شعبان و به همت هیئت ابوالفضل (ع) و در مقابل حسینهٔ بیت العباس انجام می‌شود. همچنین هر سال جشن شب نیمه شعبان توسط هیئت متوسلین به آقا امام (عج) زمام در مقابل مسجد صاحب الزمان دامنه برگزار می‌گردد. سایر هیئت‌های مذهبی هم جشنهای با شکوهی در مساجد و حسینه‌های شهر برگزار می‌کنند.

در خرداد سال ۹۵ برای اولین بار در شهرستان فریدن پیاده‌روی و اجماع عظیم منتظران ظهور با پیاده‌روی از بقعه متبرکه شیخ ابوسلیمان دارانی تا امام زادگان واجب التعظیم ابراهیم و عبدالله دامنه برگزار گردید.

فریـدن (برگرفتـه از مقدمـه کتـاب لالا لالا گـل پونـه)

در فلات مرکزی ایران و میان کوههای پراکنده زاگرس سرزمینی خرم به نام پرتیکان وجود دارد که در گذشته مسکن قبیله پارتاکنیان بوده است.

پارتاکنیان مردمانی دلیر بودند و قبیله ای از قبایل ماد که در برابر آشوریان ایستادگی نمودند. نماد رشادت این قوم، دلیرمردی به نام کاوه است که کهنه پیشبند چرمینش به بیرق خونخواهی و عدالت طلبی بدل گردید و در سایه عدل فریدون پاک نهاد پرچم ملی ایرانیان و مظهر شگون و شکوه قرار گرفت.

ابومسلم فریدنی مشهور به خراسانی نیز در برابر بیداد امویان قیام نمود تا ظلم ستیزی کاوه بی وارث نماند.ایالت پرتیکان با دو شاهراه مهم ری- پرتیکان و پرتیکان- شوش به دیگر شهرهای مهم ایران متصل می گردید. این سرزمین خوش آب و هوا بارها توسط افغان ها،سربازان کریم خان زند، نادرشاه و قاجاریان تحت تاخت و تاز قرار گرفت. امروزه بخش اعظم این ایالت فریدن نامیده می شود که میان دو رشته کوه قرار دارد یکی که در امتداد شمال است و فریدن را از کرون و دهق جدا می سازد و دیگری رشته کوهی در جنوب غربی است و فریدن را از چهار محال جدا می سازد. در زمان رضاخان داران به مرکزیت فریدن بزرگ برگزیده شد ولی بدلیل ویژگی خاص اقلیمی و دوری از مرکزاستان، بخش شهرنشین این منطقه همچنان بافت روستایی خود را حفظ کرده بود.

در سال ١٣۴٠ با عبور جاده اصفهان – خوزستان تحولی در اقتصاد این منطقه بوجود آمد اما به دلیل افزایش جمعیت و پراکندگی مناطق پر شمار روستایی، دگرگونی چندان قابل توجه نبود. در سال ١٣۵٨ این منطقه به دو شهرستان فریدن و فریدونشهر تقسیم شد. در سال ١٣٨٣ بخش چادگان به شهرستان چادگان ارتقا یاقت وسپس در سال ١٣٩٢ بخش بویین میاندشت به شهرستان واز شهرستان فریدن جداشد.در حال حاضر فریدن یزرگ شامل چهار شهرستان فریدن به مرکزیت داران ، فریدونشهر ،چادگان وبویین میاندشت می باشد و پس از اندک زمانی بخش کشاورزی پرچم دار توسعه فریدن گردید. در پرتو تنوع رنگ و نژاد این دیرینه بوم، مشاهیر و عارفانی زیسته اند که منشاء تحول در زمان خود و آینده بوده اند. بزرگانی چون محمد حسین صفای فریدنی (صفای اصفهانی)، محمد علی حکیم الهی فریدنی، محمد حسین مشایخ فریدنی، دکتر آنالویی و …

ویژگی قومی فریدن ممتاز، بی نظیر و شاید کم نظیر است. اقوام ششگانه دیر زمانی است که در این ناحیه به آرامش زیسته اند. طوایف فارس زبان از کهن ترین ساکنان هستند و به دلیل ارتباط محدود با نقاط دیگر اکنون نیز از واژگان متروک پارسی استفاده می کنند. طایفه لر بزرگ نیز که در زمان صفویان به بختیاری ها مشهور شدند، از نژادهای قدیم ایرانی هستند که از کوههای آرارات و قفقاز به سمت مغرب حرکت کرده و در محدوده جنوبی ماد قدیم و نیز در پرتیکان ساکن گردیدند. این مهاجران هند و اروپایی که از چندین هزار سال پیش در سرزمین های کوهستانی ایل بختیاری سکونت داشتند و به دو شاخه بزرگ هفت لنگ و چهارلنگ تقسیم
می شوند. شاه عباس صفوی تعدادی از خانوارهای شروانی ، ارمنی و گرج را به ایران کوچانید. این شهروندان جدید ابتدا در طبرستان سکنی داده شدند اما به دلیل نامساعد بودن آب و هوا به شهرستانهای داخلی ایران به ویژه فریدن نقل مکان نمودند. شاه سلیمان صفوی نیز تعدادی از طوایف ترک قزلباش مثل طوایف اینان لو- بیات- استاجلو و شاملو را در فریدن اسکان داد.

پس از تسلط افاغنه بر ایران، در ابتدا به سبب پایمردی ایل بختیاری، افاغنه در فریدن مشکلی نیافریدند ولی با سرپیچی حکمرانان ایالتی از علیمردان خان بختیاری و با سقوط اصفهان، فریدن نیز در تازش افغانها متحمل ویرانی زیادی گردید. علیمردان خان بختیاری که در زمان نادر شاه نیز با حکومت مرکزی در ستیز بود سرانجام اعدام گردید.

پس از اعدام علیمردان خان ٣ هزار خانواده چهارلنگ بختیاری از فریدن به خراسان و بخشی از طوایف عرب خراسان به ناحیه فریدن کوچانده شدند. این طوایف در روستاهای دره بید، دامنه و آشجرد اسکان داده شدند.

طوایف ترک و عرب منطقه در داران، دامنه، آشجرد و دره بید به زبان فارسی صحبت می کنند ولی در دیگر روستاها هر یک از اقوام و طوایف، زبان و اصالت خویش را حفظ نموده اند و با دیگر اقوام به آرامش در تعامل هستند .

شهرستـان فریـدن

فریدن در دوره ی هخامنشیان یکی از شهرهای مهم و آباد ایران آن زمان محسوب می شده است. فریدن در زمان قدیم «پرتیکان» نام داشته است و تنها جاده ای که آپادانا را به شوش متصل می نموده است از این منطقه عبــور می کرده است.

صنایع دستی در شهرستان فریدن عبارت‌اند از: قالی بافی، گلیم دو روی ساده و نقش دار، «ماشتا» که در گویش محلی به آن «مُشته» نیز گفته می شود (نوعی روانداز که بر روی کرسی می انداختند) و جاجیم. ارامنه این شهرستان هم چنین به زرگری، قلم زنی و کنده کاری روی سنگ نیز مشغول هستند.
طرح های متداول قالی در این منطقه «لچک»، «ترنج»، طرح گل های رز، طرح «افشان با گلدان» و طرح «مام میهن» است.

تعدادی از روستاهای ارمنی نشین این منطقه عبارت بوده‌اند از پاهرا، شاور اوا، پاریشان، خسروآباد، گوران، قره کهریز، خرج آباد، خورزند، نصرآباد است. در این منطقه نیز دست بافت های گوناگونی وجود دارد که مهم ترین آن قالی بافی است.

لاله زار دره بید: (قطعه ای از بهشت در ماه اردیبهشت)

شک نکنید که در نیمه دوم اردیبهشت، لاله زار دره بید یکی از بدیع ترین مناظر ایران است. گونه منحصر به فردی از لاله های واژگون دشت وسیعی را

می پوشاند که دیدارش رنج هر مشقتی را گوارا می کند. دیدار از لاله زار دره بید را در ماه اردیبهشت به هیچ قیمتی از دست ندهید.

داران، شهـر هـوای پـاک

داران، مرکز شهرستان فریدن، با پهنه ای حدود ۵ کیلومتر مربع، ‌در باختر استان اصفهان، د‌ر ٣٢ درجه و ۵٨ دقیقه و ۴۵ ثانیه پهنای شمالی و ۵٠ درجه و ٢۵ دقیقه درازای خاوری نسبت به نیمروز گرینویچ قرار دارد.

این شهرستان از شمال به شهرستان خوانسار، از باختر به شهرستان بویین و میاندشت، از خاور به شهرستان نجف آباد، ‌و از جنوب به استان چهار محال و بختیاری محدود است.

شهر داران نیز از سوی شمال به کوه دازک، از باختر به خلیل آباد و زاینده رود، از خاور به اراضی شهر دامنه، و از جنوب به روستای دهق محدود
است.

بلندی داران از سطح دریا ٢ هزار و ٣٩٠ متر و فاصله هوایی آن تا تهران ٣١٠ کیلومتر است. هوای داران معتدل و خشک بوده، بیشترین درجه حرارت در تابستان ها ٣۵ درجه سانتی گراد بالای صفر و کم ترین آن، در زمستان ها ١٨ درجه زیر صفر است. میانگین بارش سالیانه داران، ٣۵٠ میلی متر بوده است.

شهرستان فریدن ناحیه ای کوهستانی است. کوهستانی بودن ناحیه و بلندی زیاد از سطح دریا، موجب ریزش بارندگی، به ویژه برف گشته که در سرسبزی و رویش گیاهان گوناگون مؤثر بوده؛ مراتع سرسبز و خرمی را به وجود آورده
است.

پوشش گیاهی شهرستان را انواع گَوَن، کُما، انواع گون گز، درختچه های عود و بادام کوهی، انگور وحشی، تمشک کوهی، موسیر ارمنی، موسیر، انواع گیاهان و گل های پیازی مانند لاله ی واژگون که مختص زاگرس مرکزی است، اکلیل کوهی یا رُز ماری، کرفس کوهی و درختان پراکنده ی بلوط تشکیل می دهند.

انواع گیاهان دارویی از جمله زرنگیا، بابونه و مومنایی که نوعی فرآورده ی طبیعی بسیار ارزشمند و کمیاب مورد استفاده برای درمان دردهای مفصلی و زخم های عمیق است که در غار های دالان کوه به وفور یافت می شود.

کلیسـاهـای فریـدن

کلیسای گئورگ، فریدن : کلیسای حضرت گئورگ مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان فریدن، بخش مرکزی، دهستان ورزق جنوبی، روستای سواران،
١۵ کیلومتری شهر داران واقع شده و این اثر در تاریخ
٢٢ آبان ١٣٨۶ با شماره ثبت ١٩٨۵٧ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

کلیسای غرغن: غرغن، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان فریدن در استان اصفهان ایران است. این روستا در دهستان ورزق جنوبی قرار دارد کلیسای ارامنه هنوز در این روستا فعال بوده و هموطنان ارامنه روز های یکشنبه و سایر اعیاد به کلیسا مراجعه و عبادت می نمایند. کلیسای سنت شان در روستای غرغن از کلیساهای زیبا و تاریخی فریدن در استان اصفهان است این کلیسا طبق کتیبه های چوبی داخل آن در ١٩٠٣ میلادی ساخته شده و تابلوهایی زیبا و قدیمی دیوار داخلی آن را زینت کرده است محوطه بزرگ که اقامتگاه هایی کوچک در اطراف آن تعبیه گردیده و هر ساله در مراسم مختلف مذهبی مسیحیان پذیرای هموطنان مسیحی است.
مردم این تیره ، در ارمنستان و دامنه‌ی کوهستان‌های گرجستان زندگی می‌کرده‌اند . شاه عباس صفوی پس از گشودن آن منطقه ، ارمنی‌ها را به منظور بازرگانی و رواج آن در ایران ، به ایران کوچانید و حدود یک هزار و ٨٠٠ خانوار ارمنی را به اصفهان فرستاد و در جلفا ، در جنوب زاینده‌ رود اسکان داد .

کلیسای استیپانوس: این کلیسا متعلق به دوره قاجاریه و در روستای سینگرد واقع شده است .

دامنـه، شهـری با قـدمت ٣٠٠ سـاله

این شهر بیش از ٣٠٠ سال قدمت دارد. از جمله صنایع دستی که از زمان های گذشته تا به امروز در این شهر رایج بوده قالی بافی است. قالی های دست بافت زنان این شهر در نقش های متنوع «صولتی، ماهی، کربلایی بیگم، حوضی، هشت خوانی، شاه عباسی، ترنجی، سفره آردی، بوته سر کج، بادامی، خشتی، سینه ریز، درویشی، جنگلی، لیلی و مجنون، تخت جمشید» و نقش های دیگر می باشد که در کمال دقت و ظرافت بافته می شوند و از شهرت بسزایی برخوردار می باشند.از دیگر صنایع دستی که در گذشته رایج بوده پارچه بافی و گلیم بافی است و از صنایع دستی که در حال حاضر رایج می باشد
می توان به معرق، مشبک، هویه کاری، انواع بافتنی، گل سازی و… اشاره نمود.

دالانکـوهِ بـاشکـوه

دالانکوه رشته کوهی است از رشته کوههای زاگرس مرکزی واقع در غرب استان اصفهان در سه شهرستان فریدن ، چادگان وتیران وکرون که دارای قله های متعدد و بلند می باشد که از مهم ترین آنها می توان به دامنه ، بزینو ، پرپر ، احمد رضا و دالان اشاره کرد.

ارتفاع بیشتر آن ها بالای ٣٠٠٠ متر می باشد و بلند ترین قله ی آن به نام دالان به ارتفاع ٣٩١۵ متر است که در ٩ کیلومتری خاور جنوبی شهر داران و در جنوب شهر دامنه قرار دارد. رشته کوه دالان کوه به صورت یک رشته موازی هراه با دیگر رشته کوههای زاگرس از جهت شمال غرب به جنوب شرق کشیده شده است و طول تقریبی آن ۶٠ کیلومتر و عرض متوسط آن ٧ کیلومتر می باشد که در
میانه های رشته کوه به صورت دو رشته دالان مانند و با زاویه ی تقریبی ٣٠ درجه در آمده که رشته شمالی به روستای احمد رضا وچشمه مرغاب ختم می گردد ولی رشته جنوبی و در حوالی جاده اصفهان – چادگان به رشته کوههای شهرستان های نجف آباد و شهر کرد متصل می گردد. در دامنه های این رشته کوه شهر ها و روستاهای زیادی واقع شده است که می توان از شهرهای داران ، چادگان ، رزوه ، دامنه ، عسگران و روستاهای انالوجه، قُرقُر، معروف آباد ،ده کلب علی ، کرد علیا و سفلی ، دولت آباد ، تقی آباد ، الور ، احمد رضا ودوتو نام برد .به لحاظ پوشش گیاهی ؛ این کوهستان مورد بهره برداری دامداران و زنبور داران منطقه وخارج از منطقه قرار می گیرد

بزرگترین ساعت خورشیدی ایران

درمشرق شهر داران به نام دالانکوه که در زمان های گذشته به آن داراب شاه می گفتند،که امتداد آن تاانتهای حد دامنه کشیده شده است. این کوه دارای قله های متعددی است که در قسمت غربی آن یکی از قله هااست که به آن دماغه مارها  می گویند،دوعددسنگ سفیدبصورت دوشاخه مشاهده می شودکه به آن مارها گفته می شود.این مارها از زمان های قدیم وقت شرعی شهر داران وروستاهای مجاور را به اهالی فریدن نشان می داد.به طور مثال وقتی آفتاب اول یا گوشه سمت چپ مارها را می گرفت ساعت ١١:٣٠ (آفتاب گوشه مار ) را نشان می دادوزمانی که خورشید تمام مار را می گرفت ساعت ١٢ ظهر را نشان می داد.کشاورزان قدیم زمانی که می خواستند آب به همسایگان خود برای آبیاری تحویل دهنداز نشان این مارها استفاده می کردندوآب خود را تعویض می کردند. بدینسان به این سنگ های شبیه مار بر روی کوه ، ساعت خورشیدی می گویند.

آرامگـاه شیـخ ابـوسلیمـان دارانـی

عبدالرحمن ابوسلیمان عطیه بن عبدالرحمن دارانی یکی از شخصیت هایی است که که با زهد و سختگیری می زیست و درباره ی محبت الهی سخن گفته تا جایی که می گویند محبت الهی شکل خاص عرفانی خود را در تعالیم شیخ ابوسلیمان دارانی به دست آورده است. در فرهنگ دهخدا به ریحان القلوب گفته اندودر معرفت وحالات غیوب قلب وآفات عیوب نفس حظی عظیم ووافر داشت.در سفری که به عراق داشته ودر بغداد ساکن می شود اما به علت انکار خلیفه عباسی از بغداد به سمت ایران کوچ می کند ودر داران ساکن می شود.پس از پنجاه  سال عمر با برکت در سال دویست وپنجاه قمری در شهر داران وفات یافت. آرامگاه وی در جنوب شهر داران واقع است. از سخنان اوست: معرفت به سکوت نزدیک تر است تا به گفتار.

هرچیزی که تورا از خداوند غافل کند بر توشوم است.

هر نفسی مه از تو برآید در غفلت از خدا سپری نکن.

اگر انسان برای هیچ نگرید باید به روزگاری که ضایع کرده بگرید واو را این اندوه تمام است تا وقت مرگ.

امـام زادگـان عبـدالله و ابراهیـم شهـر دامنـه

امامزادگان در فاصله ١٠ کیلومتری داران- اصفهان در شهر دامنه قرار دارند. در سال دویست هجری قمری و در زمانی که حضرت علی ابن موسی الرضا(ع) و فرزندان و پیروانش مورد ظلم مأمون واقع شدند شیعیان ایران به حمایت از ایشان برخاستند که منجر به درگیری و جنگ شد که یکی از این جنگها در دشت قهیز دامنه صورت گرفته که در این جنگ شاهزاده عبدالـلّه از نوادگان حضرت موسی ابن جعفر (ع) به شهادت می رسد و برادرش شاهزاده ابراهیم به یاری مردم قهیز در چاهی معروف به چاه امام موسی مخفی می شود و بعد از اینکه دشمن از یافتن ایشان نا امید می شود از چاه خارج و به کمک مردم قهیز جنازه برادرش را در چند قدمی همان چاه دفــن می کند.

امـام زاده سلطان سید محمد  روستای ننادگان

امامزاده سلطان سید محمد قرشی از فرزندان و نوادگان امام موسی کاظم(ع) در روستای ننادگان از قرای فریدن دارای گنبد و بارگاه باشکوهی است که همه ساله زائران از اطراف و اکناف برای ادای احترام به آن حضرت و طلب حاجات به پابوسی موفق می گردند.

آیت الله حاج شیخ مهدی سلطان العلماء نجفی در تعلیقه خود بر کتاب کنزالأنساب شیخ مرتضی علم الهدی آورده«در قریه ننادگان که حدود ثپه زرین کفش و قصب پوش فریدن می باشد امامزاده سلطان سید محمد قرشی می باشد…»

بیشـه زارهـای دهستـان اسکنـدری وموغـان فریـدن

روستاهای موغان و اسکندری از روستاهای ترک نشین فریدن بزرگ محسوب می شوند. مردمی خونگرم و مهمان نواز، سخت کوش و مهربان که بیشتر به پیشه ی کشاورزی پرداخته اند. از دیگر مناطق مستعد گردشگری رودخانه «پلاسجان» می باشد که از سمت شهرستان فریدونشهر از غرب به شرق و به سوی سد زاینده رود در جریان می باشد که از روستاهای موغان و اسکندری می گذرد و با توجه به انتقال آب چشمه لنگان و همچنین در آینده انتقال آب خندگستان از این مسیر در تمامی فصول آب بسیار خوبی در آن جریان خواهد داشت. علی ایحال این رودخانه به لحاظ عبور از فی مابین روستاهای مختلف با پیچ و خم های زیاد و بیشه زارها و چمن زارهای فراوان طبیعی زمینه مستعدی برای پذیرایی گردشگران و دوستداران طبیعت را دارا است. وجود بیشه های پراکنده و کوهستان های سر به فلک کشیده، بیشه ها و مرغزارهای بسیارزیبا انواع گل های وحشی و حیواناتی چون خرس ، گراز ، بز کوهی ،روباه و از جاذبه های گردشگری این منطقه است.

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *